Landbunadur.is
Senda pst
 
Forsa
Efnisyfirlit
Inngangur
Fyrir sltrun
- Alifuglar
- Hross
- Nautgripir
- Sauf
- Svn
Sltrun
Eftir sltrun
Orskringar
Heimildir
Viaukar
Myndaskr
Tenglar
Prentvn tgfa [pdf]

2.5 Svn

Mehndlun grsa fr goti til sltrunar hefur hrif gi kjtsins en erfahrif skipta ar lka mli. Einnig hefur aflfunarafer og mefer kjtskrokka mikil hrif kjtgin. Tluverar breytingar hafa ori svnabskap og svnakjtsframleislu undanfrnum rum og framleislan hefur jappast saman frri og strri einingar en ur. Brnt er a fari s yfir vinnuferli bi svnabum og svnaslturhsum og mefer haga annig a velfer dranna s trygg sem best og a framleislan s laus vi galla sem rekja m til heppilegra vinnubraga. Einnig er sta til a fylgjast me erfahrifum kjtgi en a er v aeins mgulegt a skrsluhald s nkvmt og tterni gripa s ekkt.

Umhverfisttir sem hafa hrif velfer grsa og gi afura eru m.a.: dagleg umgengni og frun, tmi fr sustu frun a sltrun, mefer og abnaur vi rekstur og flutning slturhs, bitmi grsa slturhsi, aflfunarafer og kling kjtskrokka. Rannsknir sna a mefer svna vi flutning og aflfun hefur mjg mikil hrif kjtgin (sj einnig 3. kafla).

Dagleg umgengni
Me daglegri umgengni vi eldisgrsina er hgt a venja vi nrveru mannsins t.d. ef gengi er rlega um sturnar. regluger um abna og heilbrigiseftirlit svnabum ( nr. 219/1991 ) er teki fram a liti skuli til svnanna tvisvar dag. Gmmhringir, kejur, hlmur o.fl. sem grsirnir geta naga og leiki sr a geta dregi r streitu dranna. Ljs eiga a vera kveikt minnst 8 klst. dag og slkkt 7 klst. a nttu sbr. fyrrnefnda regluger.

Frun
Rlegt er a gefa grsunum ekki fur sustu 10 klst. fyrir flutning. A svelta grsi fyrir flutning hefur jkv hrif kjtgi og hreinleika skrokka. hinn bginn m ekki svelta grsi of lengi, ea ekki lengur en 24 klst. fyrir sltrun. Eftir 16 - 18 klst. svelti fara drin a lttast. Hafa verur huga egar sltrun er skipulg a heildartminn fr upphafi sveltis og a sltrun s ekki lengri en 24 klst. Ef svo er verur a fra grsina. Grsir eiga a hafa ngan agang a vatni, fyrir og eftir flutning.

Rekstur og flutningur
Rekstur og flutningur slturgrsa getur haft mikil hrif grsina. svnabi, flutningabl og slturhsi m gera msar rstafanir til a draga r v reiti sem grsirnir vera fyrir. Eftirtalin atrii tti a hafa huga vi hnnun bygginga, sliskja (rampa) og flutningabla. Einnig urfa allir sem koma a mehndlun slturdra (rekstri, flutningi og sltrun) a gera sr grein fyrir a velfer dra og gi afura fara saman.

Svn sem eru veik, slsu, komin a goti ea ngotin tti ekki a flytja slturhs. Sjk ea hlt dr ekki a setja flutningabl. Skepnur geta veri v standi a flutningur s ekki skilegur en mgulegur me srstakri agslu og abnai.

Grsum r mismunandi stum ekki a blanda saman egar styttra en 2 vikur eru sltrun, a eykur verulega httu slagsmlum og ar me mari og rispum.

Grsir eru flagslynd dr og rekast betur tveir og tveir samhlia heldur en einfaldri r – alveg fugt vi nautgripi og sauf. Til a grsir rekist vel urfa eir a sj rjr „svnalengdir” fram. Beygjur rekstrarlei mega v ekki vera of krappar.

Mjg mikilvgt er a fjarlgja allt a sem gerir grsi rlega, eins og hluti sem glamra ea hreyfast, sterkt endurskin fr t.d. mlmhlutum. Auveldara er a reka grsi tt a ljsi en m a ekki vera of sterkt og skna beint augu eirra. Ef vindstrengur liggur mti grsum rekstri er htt vi a eir stansi. etta er mikilvgt a hafa huga egar reki er t blinn og eins inn slturhsi.

Grsir eru hrddir vi hallandi undirlag og v verur a forast hkkun og srstaklega lkkun undirlagi vi rekstur. Undirlag ea sliskjur (rampar) eiga ekki a halla meira en 20% (11). Mjg mikilvgt er a undirlag s ekki sleipt. Glf svnahsi, sliskja og r bl og glf slturhsi urfa a vera stm. Rimar urfa a vera sliskjum og a tt milli eirra a hfilegt s fyrir minnstu grsina. Gott undirlag er lykilatrii varandi velfer gripa en er auk ess mikilvgt fyrir ryggi starfsmanna og auveldar vinnu eirra. 8. mynd snir sliskju fyrir grsi. Hn er a brei a tveir grsir geta gengi samhlia. Skilrmi milli grsa er gegnstt en ytri skilrm eru heil.


8. mynd. Sliskja. Skilrm milli grsa eru opin, ytri skilrm eru loku. Til hgri sjst rimar botni sliskjunnar.

Mehndla skal grsi gtilega vi rekstur og r bl. Best er a sleppa rafstfum ea halda notkun eirra algjru lgmarki. stainn m nota plastspaa ea plastveifur, grindur ea spjld (sj 9. mynd). Notkun rafstafa veldur streitu hj grsunum og rispum skrokkum og oftar en ekki tekur rekstur og r bl lengri tma en ella. Afferma blinn um lei og komi er leiarenda og hvla grsina 1 – 4 klst. fyrir sltrun og lengur ef um mjg rlega grsi er a ra ea ef flutningur hefur veri erfiur. Grsi skal reka rlega, n rafstafa, litlum hpum (4 – 6) a banaklefa.


9. mynd. Plastspaar vi rekstur.

Hitastig bl og slturhsi skiptir miklu mli og a vera 15 - 20 C. Grsir ola illa hita yfir 20 C. eir geta ekki losa sig vi umframhita me svita og vera rlegir ef hiti umhverfisins verur of hr. etta veldur hkkun lkamshita og getur a haft neikv hrif kjtgin ar sem srustigi fellur hraar eftir v sem skrokkhitinn er hrri. essu sambandi verur a gta a v a yfirfylla ekki bl og stur slturhsi v hkkar hitinn. Fyrir 90 – 110 kg grsi a reikna me 0,3 – 0,4 m2 plssi fyrir hvern grs blnum egar flutningstminn er 1 klst. ea skemmri. Ef um lengri flutnings- ea bitma er a ra urfa grsirnir meira plss til a geta lagst niur og hvlt sig ea allt a 0,5 m2.

Flutningstmi og / ea vegalengd getur haft hrif kjtgi og velfer grsa. Rannsknir hafa snt a margra klukkustunda flutningur getur tmt orkubirgir grsanna og er htta streitukjti (DFD). Hinsvegar ef flutningstminn er mjg stuttur (styttra en 30 mntur) getur a leitt til fleiri tilfella af vatnsvva (PSE) ar sem grsirnir hafa ekki n a venjast flutningnum og eru mjg rlegir vi komu slturhs. eru orkubirgir vvanna enn tluverar sem vi sltrun breytast mjlkursru og srustigi fellur hraar. Eftir stuttan flutning (30 mn. ea styttri) er v mikilvgt a leyfa grsunum a hvlast a lgmarki 1 – 4 klst. fyrir sltrun, eftir standi grsanna.

Aksturslag skiptir einnig miklu mli fyrir velfer og kjtgi grsa og ttu blstjrar a vera upplstir um helstu tti varandi hrif aksturs og mehndlunar drin. Rannsknir hafa snt a ef gtilega er eki, .e. bremsa og beygt sngglega, miki um hraabreytingar o..h. eykst hjartslttur grsanna sem veldur auknu lagi og rleika.

slturhsi
Stur slturhsum eiga helst a vera aflangar v svnum er elislgt a standa og leggjast upp vi vegg. Einnig er auveldara a reka svn eftir aflngum stum. Rmi stum a vera ngjanlegt til a grsir geti sni sr og lagst niur n ess a troast rum grsum. Slturgrsir (85 - 110 kg) urfa 0,65 - 1 m2 rmi. Of lti rmi hefur fr me sr mar og rispur skrokkum. Ekki er rlegt a blanda saman grsum r mismunandi stum ea bum. Slkt er vsun slagsml og ar me streitu, mar og rispur sem dregur verulega r gum afura. Best er a stur su me franlegum milligerum eftir str grsahpa, og a hgt s a opna bar skammhliar. Agangur a vatni a vera takmarkaur stum slturhsa.

Fjldi rannskna hefur snt a slm mehndlun sustu 15 mnturnar fyrir sltrun hefur neikv hrif kjtgi, .e. vatnsheldni kjts verur lakari (RSE) og getur jafnvel valdi vatnsvva (PSE). Ef vatnsheldni kjts er slk drpur vkvi r kjtinu og a verur slepjulegt og jafnvel urrt og seigt. a er v ljst a miki er hfi sustu mnturnar fyrir sltrun. a verur bi a huga a velfer dranna en eins getur mehndlunin haft mikil hrif gi framleislunnar og ar er um mikla hagsmuni a ra. Hr skiptir ekking og reynsla starfsflks slturhsum miklu mli og v mjg mikilvgt a starfsflk fi nausynlega frslu og jlfun.

Frekari umfjllun um mefer grsa sltrun er a finna 3. kafla.