Landbunadur.is
Senda pst
 
Forsa
Efnisyfirlit
Inngangur
Fyrir sltrun
Sltrun
Eftir sltrun
- Srustigsmlingar
- Kling kjtskrokka
Orskringar
Heimildir
Viaukar
Myndaskr
Tenglar
Prentvn tgfa [pdf]

4.0 Eftir sltrun


4.1 Srustigsmlingar

Orkubirgir vva eru formi glkgens sem er broti niur glksa. Eftir sltrun heldur niurbrot orkuefna fram en n srefnis. Myndast mjlkursra sem safnast upp vvanum og veldur v a srustig vvum fellur r u..b. pH 7,1 pH 5,5 - 5,8. Srustig ea pH er mlikvari hve srt ea basskt kjti er. Mlikvarinn gengur fr 0 sem er mjg srt, gegnum 7 sem er hlutlaust (eima vatn) og upp 14 sem er mjg basskt.

Kjt me srustig bilinu pH 5,3 - 5,8 telst elilegt kjt.

Vi elilegar astur er srustig svnavvum komi niur fyrir 5,8 egar 6 – 12 klst. eru linar fr sltrun en eftir 12 – 24 klst. lamba- og nautavvum.

Samtmis srustigsfalli fellur skrokkhiti vegna klingar kjtsalnum. Fyrst eftir sltrun er hiti skrokksins 37C til 40C en mean niurbrot glkgens sr sta myndast hiti vvunum og getur hitinn stigi skrokkunum um allt a 4C. Bi srustigs- og hitastigsfall vera a vera innan kveinna marka svo a kjtgin haldist. etta er meti kjtsal og fylgst me fallinu ar til endanlegu srustigi er n (sj 18. mynd sar kaflanum). Mlingar srustigi sem gerar eru kjtskrokkum 45 mntum eftir sltrun kallast pH1 og 24 tmum eftir sltrun kallast pH2.

Magn glkgens vva vi sltrun stjrnar srustigfalli vva og hvernig hann breytist kjt. Me elilegu glkgenmagni verur srustigsfalli elilegt. Lkkun srustigs hefur mikil hrif vatnsbindieiginleika kjts og ar me gi ess. a er v mikilvgt a lkkun srustigs gangi elilega fyrir sig.

Gallar kjti
Mefer dra fyrir sltrun hefur mikil hrif gi kjts. v skiptir miklu mli a slturdrin su vel haldin og veri ekki fyrir arfa lagi flutningi og slturhsi. Srustigsmlingar kjti eru fyrst og fremst notaar sem vsir a kjtgum. rr algengustu gallar kjti eru DFD, PSE og RSE.

DFD (dark, firm, dry) - dkkt, stft og urrt kjt
Slm mefer fyrir sltrun getur leitt af sr svokalla DFD-kjt ea streitukjt. Ef dri hefur ori fyrir miklu lagi og orkuforinn vva er ltill sem enginn vi sltrun getur elileg lkkun srustigi ekki tt sr sta. Ngileg mjlkursra myndast ekki og endanlegt srustig kjtsins verur hrra en pH 6,2. Slkt kjt er dkkt litinn, fast ea stinnt vikomu og ferin er urr. a hefur ga vatnsbindieiginleika en geymsluol ess er llegt ar sem skilyri rvera til vaxtar eru betri vi htt srustig. DFD finnst einkum nauta- og lambakjti.

PSE (pale, soft, exudative) - kjt er ljst, lint og slepjukennt
Orsakir PSE geta veri erfafrilegar en einnig getur rng mefer bfjr leitt til PSE. essi galli finnst fyrst og fremst svnakjti og er oft nefndur vatnsvvi. Svn sem bera „halothane" erfavsi eru mun vikvmari fyrir streitu og v meiri lkur PSE einkennum en hj eim sem eru n essa erfavsis. En jafnvel svnin su n „halothane" erfavsis getur vatnsvvi myndast ef mefer dranna fyrir sltrun er ekki rtt. Ef drin eru mjg st fyrir sltrun brotna orkuefnin hratt niur eftir sltrun. Srustigi fellur hratt og getur veri komi niur fyrir pH 5,6 mean skrokkhitinn er enn hr (35-40C). Vi a breytist bygging og ar me starfhfni prteinanna vva og vatnsbindieiginleikar eirra minnka. PSE-kjt er mjg ljst litinn, slepjulegt, hefur llegan ttleika og llega vatnsbindigetu. essar breytingar eru afturkrfar. PSE er litinn alvarlegur galli en hann getur veri mismikill bi milli vva skrokk og milli skrokka. Stundum er kjti algerlega hft til neyslu og er oftast um a ra kjt af arfhreinum gripum. Mlingar srustigi hryggvva, 45 mntum eftir sltrun (pH1), geta gefi til kynna hvort um PSE einkenni s a ra.

RSE (reddish-pink, soft, exudative) - kjt er me elilegan rauan lit en lint og slepjulegt
RSE er millistig milli elilegs kjts og PSE-kjts. Hva veldur RSE er ekki a fullu ljst en bi erfa- og umhverfisttir geta leitt til ess a kjt flokkist sem RSE. Oftast eru notair rr mlittir samhlia til a agreina RSE-kjt fr ru kjti, .e. srustig, kjtlitur og vatnsheldni. ar sem pH1 hefur ekki gefi ga raun vi a greina RSE kjt er mlt me a nota pH2. RSE hefur aallega veri greint svnakjti.

DFD finnst einkum nauta- og lambakjti
PSE finnst einkum svnakjti
RSE finnst einkum svnakjti

Mlistair og mliaferir
Algengast er a nota franlega samsetta hita- og srustigsmla (sj 13. mynd) til a fylgjast me falli srustigs og hita eftir sltrun. a er gert fyrst innan vi klukkutma eftir sltrun ( pH1) og san aftur 24 tmum eftir sltrun (pH2). Mikilvgt er a srustigmlar su rtt stilltir en nnar er fjalla um srustigsmla sar kaflanum

Nautgripir
Nautakjt er mlt eftir a klihitastigi er n u..b. slarhring eftir sltrun (pH2). Mlt er annig a elektru srustigsmlisins er stungi inn enda hryggvvans afturparti. Einnig eru dmi um a mlt s miju innanlrisvvans. Verulegur munur er srustigi eftir v hvaa vva er mlt. au vimiunarmrk sem kvara hvort um galla kjt s a ra miast vi endanlegt srustig (pH2) og a mlt s hryggvva.

Svn
svnakjti er fyrst og fremst veri a kanna hvort um PSE ea RSE galla s a ra og nausynlegt a mla bi pH1 og pH2. Mlt er annig a elektru srustigsmlisins er stungi milli rifja ( innanverum skrokki) fyrir framan enda lundum, vert hryggvvann og inn hann mijan. Einnig er hgt a mla mijan innanlrisvvann.

Sauf
Kindakjt er mlt u..b. slarhring eftir sltrun (pH2 ) me v a stinga elektru innanfr hryggvva milli aftasta og nst aftasta rifs.


Srustigsmlar
Samsettur srustigs- og hitamlir sst 13. mynd.


13. mynd. Samsettur srustigs- og hitastigsmlir.

Stilling pH mlis
Fyrir srustigsmlingu er nausynlegt a stilla pH mli. etta er venjulega gert me v a mla tvr mismunandi stupalausnir (buffer) me ekktu strustigi. Nota stupalausnir me pH 4,01 og pH 7,00 egar vntanlegar niurstur liggja bilinu pH 5 og pH 6. Srustig er mjg h hita og v hefur hitastig einnig hrif stillingu elektra. Mikilvgt er a hiti stupalausna s s sami og hiti ess snis sem a mla. Rtt er a lesa handbk vikomandi mlis vel yfir.
Byrja er a setja inn upplsingar um hita mlilausna. Elektran er san skolu vel me eimuu vatni og dft stupalausn me pH 7,0 og mlir fnstilltur ar til hann snir niurstuna nkvmlega rtta. Rlagt er a hrra stugt lausnunum mean stillingu stendur. San er elektran skolu vandlega me eimuu vatni og dft ofan hina stupalausnina me pH 4,01. Ef mlir snir ekki niurstu nkvmlega rtta er hann fnstilltur. Ef elektran starfar ekki innan essa marka, telst hn nothf. Stillingu alltaf a framkvma sambrilegan htt, t.d. me sama bitma, sama hraa hrru o.s.frv. Eftir a mlingu sna lkur eru stupalausnir mldar a nju. Ef s mling snir veruleg frvik fr stillingu mlis er mlir stilltur a nju og mling sna endurtekin.

Geymsla og rif elektru
Til eru margar mismunandi gerir elektra, t.d. oddhvassar elektrur r hertu gleri til a stinga beint kjtvva. elektrur su misjafnar a str, ger og lgun, er mehndlun eirra svipu fr einum framleianda til annars. Elektra er geymd eimuu vatni og skal skipta reglulega um vatn. Ef hreinindi eins og fita setjast utan elektruna er hn hreinsu me mildu spuvatni og san skolu me eimuu vatni.

Slit elektru
Me tmanum ganga elektrur r sr og slitna rtt fyrir ga mehndlun. v er nausynlegt a skr niur allar stillingar og mlingar srstaka dagbk til a meta stand elektrunnar. nrri gerum af pH-mlum fylgir oft hugbnaur til a fylgjast me notkuninni.

Hiti stupalausna vi stillingu elektru a vera s sami og hiti kjts vi mlingu.
Elektru skal geyma eimuu vatni.
hreinindi elektru, t.d. fitu, m hreinsa me mildu spuvatni og skola san me eimuu vatni.
Best er a skr allar stillingar og mlingar srstaka dagbk til a fylgjast me lftma elektrunnar.