Landbunadur.is
Senda pst
 
Forsa
Efnisyfirlit
Inngangur
Fyrir sltrun
Sltrun
- Krfur
- Aferir
- hld
- Astaa
- Neyarsltrun
Eftir sltrun
Orskringar
Heimildir
Viaukar
Myndaskr
Tenglar
Prentvn tgfa [pdf]

3.3 hld

Gur tbnaur er undirstaa ess a hgt s a standa mannlega a mefer og sltrun bfjr, en hann er ltils viri ef ekki fylgir rtt handbrag og hugarfar.

Pinnabyssa
Pinnabyssa er tbin me pinna sem rekinn er t r hlaupi byssunnar inn heila skepnunnar (sj 10. mynd). Pinninn er kninn af rstilofti ea af purskoti og arf a mia str skotsins vi str drsins. Skepnurnar eru deyddar me essari afer. Hlsskur ea stungu skal framkvma sem fyrst eftir deyingu. Slturdri skal bla t minnst 30 sekndur ur en afhausun ea nnur vinna vi dri hefst.

Einkenni ess a deying me pinnabyssu hafi tekist eru:
    dri fellur strax og reynir ekki a standa upp,
    dri og allir vvar stfna,
    ndun httir
    augnhreyfingar htta.

Pinnabyssur arf a hreinsa skipulega og halda vel vi.


10. mynd. Skotstair pinnabyssu. A og B: Nautgripir, C: Sauf, D: Svn, E: Geitur og F: Hross

Raflostbnaur
Slturdr eru svipt mevitund me v a leia rafstraum gegnum heila eirra. Tvr aferir eru einkum notaar. Annars vegar svokllu haus – haus afer (heilaraflost) og hins vegar haus – bak afer (heila-hjartaraflost). Fyrrnefnda aferin er algengust og eru sett rafskaut sitt hvoru meginn haus skepnunnar svo straumurinn fari gegnum heilann. 11. mynd snir stasetningu rafskauta svnum og lmbum. hryndum kindum skulu rafskautin sett tt aftan vi hornin. S straumstyrkurinn, haus-haus afer, ngjanlegur missir dri mevitund og finnur ekki srsauka. sarnefndu aferinni eru rafskaut sett bi haus og aftur bak (su ea framft) drunum og stvast hjarta (sj 12. mynd). Straumurinn arf t a fara gegnum heila skepnunnar til ess a hn missi mevitund og finni ekki srsauka, sama hvor aferin er notu.

11. mynd. Stasetning rafskauta svnum og lmbum egar notu er haus-haus afer vi rafdeyfingu. hyrndum kindum skulu rafskautin sett tt aftan vi hornin.



12. mynd. Stasetning rafskauta egar beitt er haus-bak afer vi rafdeyfingu svna.

Mikilvgt er a dri s hlsskori ea stungi og v annig lti bla t, svo a deyi. Annars getur a ranka vi sr aftur og fundi srsauka. Bnaur til deyfingar me raflosti skal vera annig gerur a vinm mlist sjlfkrafa og straumi ekki hleypt nema tryggt s a lgmarksstraumur berist til deyfingar dranna. Bnaurinn skal vera me mlum ea ljsum sem gefa til kynna a hann starfi eins og til er tlast. Nota skal bna me stugum straum (amper) en me breytilegri spennu (volt). Spennan a vera breytileg eftir str og vinmi drsins. Stku sinnum sst beinbrot svnum eftir rafdeyfingu og stafar a oft af of miklum straumstyrk.

Straumstyrkurinn skal vera 1,3 A fyrir svn og 1,0 A fyrir sauf og geitf, 120 mA fyrir hvern kjkling, 150 mA fyrir kalkn og 130 mA fyrir endur og gsir og nota skal ristraum me 50 ria tni. Ef tnin er hf hrri er htta a dri missi ekki mevitund vi raflosti. Rttur straumstyrkur skal nst innan 0,5 sekndna eftir a straumi er hleypt og haldast minnst 3 sekndur. Einkum vi deyfingu sauf er nausynlegt a auka leini me v a bleyta h og ull me saltvatni. Varabnaur, pinnabyssa, arf t a vera tiltk banaklefa ef annar bnaur bregst. Raflostbna arf a hreinsa skipulega og halda vel vi.

Drategund Lgmarksstraumur
Svn 1,25 A
Sauf 1,0 A
Kjklingar 120 mA
Kalknar 150 mA
Endur og gsir 130 mA


Raflost
Lfelisfrilega m skipta afleiingum raflosts tv tmabil. a fyrra er stjarfi (=tonic phase) en stfnar dri og fellur til hliar. Stjarfi stendur um 12 sekndur en er mismunandi langur eftir straumstyrk. a seinna er krampi (= clonic phase) ar sem ftur kippast krftuglega til. Afgerandi er a straumstyrkur s ngilegur til a stjarfinn standi ekki of stutt. Nausynlegt er a hlsstinga dri strax, .e. ur en kramparnir byrja. etta ir a hlsstinga arf innan 15 sekndna. Ef dri fer krampa er velfer bi drs og starfsmanna httu. Ef rtt er a raflosti stai missir dri snarlega mevitund og srsaukaskyn. arna er straumstyrkur afgerandi. Raunin er hinsvegar s a tluvert er um a skautin su ekki rtt stasett, a ekki s ngur straumstyrkur notaur, a leinin milli rafskauta og har s ng og a rafskaut su sett oftar en einu sinni dri. Ef straumur fer oftar en einu sinni dr eykur a lag frumu- og akerfi og v er meira um blingar sem veldur rrnun kjtga. Auk ess er annig mehndlun algjrlega sttanleg fr sjnarhorni draverndar.

Aldrei m hleypa straumi rafskaut um lei og au eru sett dri. a er mjg mikilvgt a stasetja rafskautin vel drinu ur en straumi er hleypt . Anna er ill mefer dri og htta blingum kjti eykst verulega. Svn eiga helst ekki a hrna egar au f raflost, ef a gerist oft er sta til a yfirfara tbna og handtk starfsflks. egar rtt er stai a deyfingu me raflosti finnur dri ekki til. Ef straumur er ngur ea ef straumur fer ekki gegnum heilann finnur dri mikinn srsauka vi raflosti.

ar sem dr eru rekin inn banabox og ekki skoru af fribandi er hgt a nota blndu fyrrnefndra afera .e. bi heila- og hjartaraflost. er fyrst notu haus-haus afer (heila/hjarta-raflost) og strax eftir haus-bak afer (hjartaraflost) egar dri er enn stjarfa. Me essu er hgt a framkvma hlsstungu fyrr og jafnframt getur dregi r blingum kjti ef r eru vandaml.

Einkenni ess a rafdeyfing saufjr og svna hafi tekist eru:
    Dri stfnar upp.
    ndun httir. Mgulegt er a dri sni sjlfr vibrg s.s. a kgast ea taka andkf og er a tali lagi ef um einstk vibrg er a ra. Taktbundin ndun hinsvegar ekki a sjst.
    Ekki a heyrast hrn / jarm fr svni / sauf.
    Hfui reigist aftur
    egar dr hefur veri hengt upp eiga augnhreyfingar ekki a sjst. Eftir 20 til 30 sekndur a athuga hvort augnhreyfingar sjst. Ef svo er hefur deyingin ekki tekist sem skyldi.
    Eftir upphengingu hangir hfu drsins lrtt niur og hlsinn er slakur. Tungan lafir t og eyru hanga slpp niur.
    tlimir geta hreyfst tilviljanakennt. En ef tlimur hreyfist mjg kvei og endurteki vi reiti er mgulegt a dri s a ranka vi sr.
    Munurinn haus-haus (heilaraflost) og haus-bak (heila/hjartaraflost) afer er s a dri kippist meira til (krftugri krampar sjst) egar a hefur veri deyft me haus-haus afer (heila-raflost).
    Dr eiga a vera mevitundarlaus bi mean stjarfa og krampa stendur.

egar 10 – 20 sekndur eru linar fr raflosti minnkar stjarfinn og svokalla krampastig hefst. Mikilvgt er a hlskurur ea stunga s framkvmd ur en krampinn byrjar, .e. sem fyrst og mest 20 sekndum a lokinni deyfingu. Slturdri skal bla t minnst 30 sekndur ur en afhausun ea flning/hrbyrsting v hefst.

Alifuglar eru hengdir upp friband rkkvuu vinnurmi og flytjast annig gegnum sjlfvirkan bna sem deyfir fuglana me raflosti. Rafstraumur er leiddur gegnum fuglana milli vatnsbas sem haus fuglanna snertir og fribands sem flytur fuglana. Tryggja arf a allir fuglar su deyfir og fari gegnum blgun. Litlir fuglar n stundum ekki niur rafnmagn / hnf og fara lifandi reytara. Slkt er me llu sttanlegt.

Einkenni ess a deyfing alifugla hafi tekist:
    Hls og haus fuglanna reigist aftur.
    Augu eru opin.
    Vngir liggja tt a bk.
    Ftur eru trttir og stfir.
Eftir feinar sekndur slaknar llum vvum fuglanna og :
    Sst engin ndun.
    Sjst engin augnvibrg.
    Sjst stkku sjldur.