Greinasafn: Kynbætur belgjurta

Kynbætur belgjurta


Höfundur	Útgefandi	Útgáfuár	Útgáfustaður
Áslaug Helgadóttir	Bændasamtök Íslands, Bændaskólinn á Hvanneyri, Rannsóknastofnun landbúnaðarins, Rannsóknastöð Skógræktar ríkisins, Tilraunastöð háskólans í meinafræði, Veiðimálastofnun	1997	Reykjavík

Rit	Árgangur	Tölublað	Bls.
Búvísindi		11	29-39

Frá vefstjóra: Greinina í heild sinni er að finna í pdf-skjalinu hér að ofan

YFIRLIT

Gerð er grein fyrir kynbótum belgjurta við Rannsóknastofnun landbúnaðarins síðustu 10 ár, þar sem meginmarkmiðið er að fá fram harðgerð yrki sem geta gefið viðunandi uppskeru við aðstæður hérlendis. Í hvítsmára var safnað 15 erfðahópum víðs vegar um landið og kannaður var erfðabreytileiki innan og milli hópa með tilliti til ýmissa vaxtareiginleika. Stökum plöntum 322 arfgerða var plantað í beitartún á sauðfjárræktarbúinu á Hesti og einnig var nokkru færri arfgerðum plantað út í rýrt land á Geitasandi á Rangárvöllum. Munur milli stofna reynist talsverður, en erfðabreytileiki milli einstakra arfgerða innan stofna var mismikill. Valdar voru arfgerðir í yrki sem hentað gætu til túnræktar og í uppgræðslu. Fyrstu prófanir benda til þess að hvítsmári sem vex hér villtur henti ekki sérlega vel til túnræktar, en meiri vonir eru bundnar við uppgræðsluyrki, náist að rækta af því fræ. Í rauðsmára hafa íslensk yrki verið í yrkisprófunum undanfarin ár og eitt þeirra er fyllilega sambærilegt við viðmiðunaryrkið Bjursele frá Norður-Svíþjóð. Í greininni er einnig skýrt frá samnorrænu kynbótaverkefni í rauðsmára sem væntanlega mun leiða til yrkja með frekar breiðan erfðagrunn, en á sama tíma búa yfir aðlögun að því veðurfari sem ríkir á norðlægum slóðum.

SUMMARY

Legume breeding in Iceland

The paper gives a summary of breeding work with white and red clover carried out at the Agricultural Research Institute for the last 10 years, where the main aim has been to obtain winter hardy varieties that can give adequate yields under local conditions. Fifteen populations of white clover have been collected around the country and genetic variation between and within populations with respect to various agronomic characters has been investigated. Spaced plants of 322 genotypes were transplanted into a pasture at the Experimental Station Hestur and 288 genotypes were transplanted into an unfertile soil at Geitasandur. There were considerable differences between populations but variation between genotypes within populations was dependent upon origin. Genotypes were selected to make up new varieties for both fodder production and revegetation. First test results indicate that indigenous white clover has a low production potential and is not suitable for forage production. It may, on the other hand, play a role for revegetation if seed production will be successful. Variety trials with red clover indicate that one Icelandic variety performs equally well to the reference variety Bjursele from Northern Sweden. The paper also outlines a joint Nordic breeding programme with red clover where the main aim is to produce varieties with a wide genetic base and that are adapted to the climatic conditions that prevail in northern areas.

Key words: adaptation, breeding, genetic variation, red clover, white clover

INNGANGUR
Fyrir um 10 árum var hafist handa við kynbætur belgjurta á Rannsóknastofnun landbúnaðarins. Meginmarkmiðið í upphafi var að kynbæta harðgerð íslensk yrki af ýmsum tegundum belgjurta, s.s. hvítsmára og rauðsmára, og að frumprófa erlendan efnivið, bæði ræktuð yrki og villta erfðahópa. Verkefnið skiptist fljótt í þrjá aðskilda þætti. Í fyrsta lagi var erfðabreytileiki í íslenskum hvítsmára kannaður með það í huga að kynbæta yrki, bæði til túnræktar og til uppgræðslu. Í öðru lagi var farið að leita að hentugum rauðsmára-yrkjum til ræktunar hérlendis. Var það gert í tengslum við samnorrænt kynbótaverkefni í fóðurjurtum sem nefndist Nordgras og fjármagnað var að hluta af Norræna genbankanum (Áslaug Helgadóttir, 1997). Niðurstöður þess verkefnis leiddu í ljós að fáanleg yrki væru mjög óáreiðanleg í ræktun og þörf væri á harðgerðari rauðsmárayrkjum fyrir norðurhéruð Norðurlandanna. Norræni genbankinn ákvað því að styrkja samnorrænar kynbætur rauðsmára og hófust þær 1991 undir verkstjórn Íslands. Í þriðja lagi var fljótlega farið að útvega fræ af ýmsum tegundum belgjurta erlendis frá og prófa hér. Einnig var safnað íslenskum belgjurtum um allt land á árunum 1992–1994 með það í huga að finna nothæfan efnivið, einkum í landgræðslu.

Hér á eftir verður gerð grein fyrir vinnu við fyrstu tvo verkþættina, hvítsmára og rauðsmára, undanfarin ár, en vikið er að þriðja þættinum annars staðar í þessu riti (Berglind Orradóttir og Áslaug Helgadóttir, 1997).