Tegundir og stofnar grasa til uppgræðslu
 |
| Höfundur | Útgefandi | Útgáfuár | Útgáfustaður |
| Áslaug Helgadóttir, Þorsteinn Tómasson | BÍ, RALA | 1984 | Reykjavík |
| | | |
| Rit | Árgangur | Tölublað | Bls. |
| Ráðunautafundur | 1984 | | 130-142 |
| | | |
| | | |
Sjá greinina í heild í pdf-skjalinu hér að ofan
Inngangur.
Á síðari árum hefur verið lögð áhersla á að græða upp gróðurvana land ýmist með því að bera á tilbúinn áburð eingöngu eða með þvi að sá grasfræi með áburðinum. Jafnframt hefur land verið friðað fyrir beit. Uppgræðsla er ákaflega kostnaðarsöm og því er mikilvægt að vel takist til. Einn þáttur i því að svo megi verða er að vanda valið á þeim grasstofni sem sáð er.
Góður uppgræðslustofn verður að vera vel aðhæfður þeim aðstæðum sem ríkja þar sem honum er sáð. Mikil áhersla hefur verið lögð á að græða upp örfoka svæði inni í landi. Grófur, næringarefnasnauður fokjarðvegur er algengasta jarðvegsgerðin á hálendinu. Er hann lítt vatnsheldinn þannig að þurrkar hrjá þann gróður sem þar vex. Veður eru válynd á þessum svæðum. Sumur eru stutt og köld og frosthörkur oft miklar á vetrum. Það eru því miklar kröfur gerðar til þeirra grasa sem þarna eiga að þrífast og jafnvel að gefa einhverja uppskeru. Frumskilyrði er að vaxtarferill plantnanna falli nokkurn veginn að þeim veðurfarsþáttum sen rikja á uppgræðslusvæðunum. Plönturnar verða að geta vaxið við lágt hitastig og ljóstillifað nóg til þess að framleiða blaðmassa og einnig hafa hæfni til þess að safna næringarforða fyrir veturinn, sem nýttur er næsta vor. Gróður verður að vetra sig nógu snenma að hausti og hann verður að vera vetrarþolinn.
Sá þáttur aðlögunar sem við nefnum vetrarþol er hvað mikilvægastur, því lítið gagn er í því að sá stofni, sem ekki lifir, nema eitt eða tvö sumur. Vetrarþol grasa er nokkuð margrætt og má skipta því í a.m.k. svellþol, frostþol og sjúkdómstþol. Í uppgræðslu er frostþol sennilega hvað mikilvægast. Snjór blæs oft á tíðum af melkollum og hæðum og plöntunnar standa berskjaldaðar fyrir frostáhrifum. Svellakal er algengt i túnum en sennileqa er það, sjaldgæfara í uppgræðslu þar sem snjór nær sjaldnar að bráðna og mynda svell á hálendinu. Sjúkdómskal verður þar sem vissar sveppategundir, sem eru virkar við lágt hitastig, valda dauða plantna undir snjó. Er slikt kal mjög sjaldgæft á Íslandi (Bjarni Guðleifsson, 1982).
Oft lifa plöntur sæmilega af veturinn, en eru veiklulegar og gefa litla sem enga uppskeru. Er þar um að kenna lélegri aðhæfingu sem getur orsakast af ófullnægjandi vetrarþoli oq/eða ónógum vexti og forðasöfnun við lágt hitastig yfir sumarið.
Ýmsar fleiri kröfur eru gerðar til góðs upngræðslustofns en að hann sé þolinn. Æskilegt er að hann gefi sæmilega uppskeru og að hann þoli beit. Þar sem vetrarþol byggist fyrst og fremst á tímanlegri forðasöfnun í rætur og blaðstöngla virðast þolnir stofnar oft uppskeruminni einkum í nýjum sáningum. Beitarþol stofna er einnig mismunandi. Getur það bæði verið háð vaxtarlagi plöntunnar og lífeðlisfræðilgum eiginleikum hennar. |