Greinasafn: Endurvöxtur Carex nigra, Carex panicea og Eriophorum angustifolium á láglendismýri [veggspjald]

Endurvöxtur Carex nigra, Carex panicea og Eriophorum angustifolium á láglendismýri [veggspjald]


Höfundur	Útgefandi	Útgáfuár	Útgáfustaður
Björn Þorsteinsson, Anna Guðrún Þórhallsdóttir	BÍ, LBH, RALA	2001	Reykjavík

Rit	Árgangur	Tölublað	Bls.
Ráðunautafundur	2001		315-317

INNGANGUR

Sauðfé sem gengur á láglendisbeit að sumri skilar að jafnaði lakari afurðum en fé sem gengur á fjalli. Hugsanleg ástæða er lakara næringargildi gróðurs á láglendi, ekki síst síðsumars. Tilraunir með víxlbeit hrossa og sauðfjár á Hvanneyri, þar sem reynt er að skapa sauðfé ferskan endurvöxt allt sumarið, benda til þess að afurðir sauðfjár á láglendisbeit megi auka með markvissri beitarstjórnun. Markviss beitarstjórnun byggir á þekkingu á getu og eðli endurvaxtar beitarplantna. Í rannsókninni, sem hér er kynnt, var leitast við að kanna getu mikilvægra beitarplantna á láglendismýri til endurvaxtar og eðli endurvaxtarins með tilliti til beitarnýtingar.

MARKMIÐ

Að kanna mýrastör (Carex nigra), belgjastör (C. panicea) og klófífu (Eriophorum angusti-folium) með hliðsjón af:

· endurvaxtargetu sprota eftir klippingu á mismunandi tímum sumars,

· endurvaxtargetu sprota eftir þyngd sprota, lengd eða blaðafjölda við klippingu,

· næringarinnihaldi og áhrifum klippingar á prótein- og sykruinnihald,

· samanburði á endurvexti og prótein og sykruinnihaldi sprota í kynvexti og kynlausum vexti.

EFNI OG AÐFERÐIR

Rannsóknin fór fram á afgirtu mýrlendi 2,5 km suður af Hvanneyrarstað, þar sem rannsóknir á víxlbeit hrossa og sauðfjár hafa farið fram. Mýrastör, belgjastör og klófífa heyra til ríkjandi tegunda svæðisins.

Friðaðir voru 15 eins fermeters reitir með netbúri og sprotar merktir eftir klippingu með galvaníseruðum vírbút búinn lykkju sem umlukti viðkomandi sprota, auk þess að bera númer.

Tilraun 1
Sprotar voru klipptir í hverri viku frá 12. júní til 1. september 1998. Klipptir sprotar voru endurklipptir 2 vikum eftir fyrri klippingu til mælingar á endurvexti. Uppskera endurvaxtar fór því fram vikulega á tímabilinu 26. júní - 14. sept., eftir tveggja vikna endurvöxt viðkomandi sprota. Endurvöxtur var þá settur í merkta smápoka fyrir hvern sprota og veginn á rannsóknastofu með nákvæmnisvog (mg). Endurvöxtur hvers sprota var mældur einu sinni.

Tilraun 2
Klipping sprota hófst 1. júlí 1999 og endurvöxtur uppskorinn 25. júlí. Nýir sprotar voru klipptir sama dag og endurvöxtur uppskorinn 24. ágúst. Auk þess að vega hvern sprota var blaðafjöldi hvers sprota talinn og lengsta blað hvers sprota lengdarmælt (cm). Sýni voru fryst til efnagreiningar.

Efnagreiningar
Fryst sýnin voru fínmöluð í morteli í fljótandi köfnunarefni. Prótein var mælt með hefð-bundinni Kjeldal aðferð. Fyrir sykrugreiningu voru sýnin extraheruð í 0,037 M brennisteinssýru og magn glúkósa og frúktósa ákvarðað með ensímatiskum aðferðum. Glúkósi og frúktósi sem þannig mælast fela einnig í sér þær glúkósa og frúktósasameindir sem upprunnar eru úr rofi súkrósa og leysanlegra glúkana og frúktana sem, auk ein og tvísykra, hafa fóðrunargildi fyrir beitardýr.

NIÐURSTÖÐUR

1. mynd. Meðaltal mælinga (tilraun 1) á þyngd endurvaxtar óblómgaðra sprota mýrastarar (C. nigra) og klófífu (E. angustifolium). Um 30 sprotar hvorrar tegundar voru klipptir. Sömu sprotar voru klipptir aftur 14 dögum síðar og endurvöxturinn veginn með 1 mg nákvæmni.

Tilraun 1
Niðurstöður gefa til kynna að endurvöxtur stara og fífu (1. mynd) er langmestur á vorin og fellur jafnt og þétt allt sumarið. Mikill munur er á endurvexti klófífu og mýrastarar, en sprotar klófífu skil-uðu allt að fimmfalt meiri endurvexti en sprotar mýrastarar.

Tilraun 2
Sprotar stara í kynvexti reyndust hafa mun lakari endurvöxt en sprotar án kynvaxtar. Sprotar stara með kynvöxt sýndu lítinn endurvöxt í júlí og engan í ágúst (1. tafla). Þyngd klippts sprota reyndist marktækur ávitull á þyngd endurvaxtar allra tegundanna þriggja í júlí, en reyndist aðeins marktækt fyrir ágústvöxt klófífunnar, en ekki staranna. Hæð og blaðafjöldi sprotanna sýndu óreglulega fylgni við þyngd, lengd eða blaðfjölda endurvaxtarins.

Mælt endurvaxtarhlutfall (af vigt) einstakra sprota án kynvaxtar fyrir mýrastör, belgjastör og klófífu reyndust vera 34%, 51% og 54% á 30 daga vaxtartímabili í júlí, en var 13,5%, 25% og 16% fyrir jafnmarga vaxtardaga í ágúst (1. tafla).

Endurvöxtur reyndist að öllum jafnaði próteinríkari og sykrusnauðari en óklipptar samanburðarplöntur (2. tafla) og kynsprotar reyndust í flestum tilvikum fátækari af próteini og sykrum en sprotar í kynlausum vexti.

UMRÆÐUR

Endurvöxtur tegundanna þriggja fellur jafnt og þétt allt tímabilið sem skoðað var. Sprotar stara í kynvexti sýndu lítinn eða engan endurvöxt. Þyngd sprota er ávitull á endurvöxt fyrri hluta tímabilsins (júlí en ekki ágúst). Endurvöxtur er rýrari í leysanlegum sykrum, en auðugri af próteini en óklipptir viðmiðunarsprotar á sama tíma. Sprotar í kynvexti eru að öllum jafnaði rýrari í próteini og auðleysanlegum sykrum en samanburðarsprotar í kynlausum vexti. Gróðurlendi þar sem blómgunartíðni staranna er lág og þar sem ferskur endurvöxtur á hlutdeild í lífmassa þeirra ætti því að gefa betri vöxt og viðgang beitardýra.

1. tafla. Niðurstöður endurvaxtar sprota mýrastarar (C. nigra), belgjastarar (C. panicea) og klófífu (E. angusti-folium) í tilraun 2. Bornar eru saman niðurstöður á þyngdarmælingu sprotanna við klippingu (vigt blaða í sprota) og eftir 30 daga endurvöxt. Tvær gerðir sprota voru mældar, sprotar með blómum og sprotar án blóma (kynlaus vöxtur).

2. tafla. Uppskeru allra sprota í tilraun 2 var safnað saman í samsýni til efnagreiningar, bæði við klippingu sprota fyrir sem og eftir endurvöxt. Mæligildi fyrir endurvöxt vísa eingöngu til sprota án kynvaxtar þar sem endurvöxtur kynsprota var ekki nægur til efnagreiningar. Sama gildir um sprota mýrastarar (C. nigra) án blóma í ágúst.