Grˇ­urm÷rk ß ═slandi utan eldvirka beltisins [veggspjald]

H÷fundur┌tgefandi┌tgßfußr┌tgßfusta­ur
Bj÷rn Traustason, Sigmar Met˙salemsson, Einar GrÚtarsson, Fanney Ësk GÝsladˇttir, Ëlafur ArnaldsB═, Lbh═, L.r., S.r.2006ReykjavÝk
Rit┴rgangurT÷lubla­Bls.
FrŠ­a■ing landb˙na­arins2006295-298

62.pdf62-BT.pdf
Greinin Ý heild sinni er Ý skjali 62 hÚr a­ ofan og veggspjaldi­ Ý hinu pdf-skjalinu.

Inngangur

Gervihnattamyndir eru grundv÷llur grˇ­urflokkunar Nytjalands. NŠr allt yfirbor­ landsins hefur veri­ flokka­ sem bř­ur upp ß margvÝslega ˙rvinnslum÷guleika til a­ kanna řmsa ■Štti Ýslenskrar nßtt˙ru. ═ ■essari grein er ger­ tilraun til a­ sko­a n˙verandi grˇ­urm÷rk landsins eins og ■au birtast Ý grˇ­urflokkuninni.

Nßtt˙ruleg grˇ­urm÷rk sveiflast fyrst og fremst eftir hitastigi, ■vÝ hÚrlendis er ■a­ hiti sem er takmarkandi ■ßttur fyrir v÷xt grˇ­urs en ekki ˙rkoma (Pßll Berg■ˇrsson 1996). ١ geta a­rir ■Šttir veri­ afar mikilvŠgir, svo sem nřting ß bor­ vi­ beit, sem og ßf÷ll, t.d. gjˇskufall. Hiti er talinn lŠkka um 0.6░C fyrir hverja 100 m hŠkkun ■annig a­ ■vÝ sem ofar dregur ver­a skilyr­i fyrir v÷xt grˇ­urs verri. Pl÷ntur hafa mismunandi kj÷rhitastig til vaxtar, en bŠ­i fj÷ldi mj÷g heitra daga og me­alhitastig mßna­ar hafa ■ar ßhrif (Pßll Berg■ˇrsson 1996). LangtÝma hitaaukning skilar sÚr Ý vaxandi grˇ­ur■ekju og ■ar af lei­andi hŠrri grˇ­urm÷rkum og ÷fugt, en vistkerfi hafa ■ˇ ■an■ol (resilience) gagnvart breytingum Ý umhverfi. Sta­bundnir ■Šttir ß bor­ vi­ ˙rkomu, vindßtt, halla lands og stefnu lands hafa ßhrif ß v÷xt grˇ­urs og geta minnka­ vŠgi hitans ß v÷xtinn (H÷r­ur V. Haraldsson og Rannveig Ëlafsdˇttir 2003).

Grˇ­urm÷rk hafa sveiflast miki­ frß lokum sÝ­asta j÷kulskei­s. Grˇ­urm÷rkin hŠkku­u ß hinum hlřjustu skei­um, en ■egar ˙tbrei­sla grˇ­urs var Ý hßmarki fyrir um 8000 – 7000 ßrum huldi grˇ­ur um 61% lands og me­algrˇ­urm÷rk hafa veri­ u.■.b. 720 m samČkvŠmt ni­urst÷­um Rannveigar Ëlafsdˇttur o.fl. 2001. Ůorleifur Einarsson (1962) taldi a­ grˇ­urm÷rkin hafi veri­ hŠst ß n˙tÝma fyrir um 4000 – 2500 ßrum og ■ß hafi skˇgarm÷rkin veri­ ofan 600 m.

Fyrir um 2500 ßrum fˇr ve­urfar kˇlnandi og grˇ­urm÷rkin lŠkku­u. Um landnßm er landi­ tali­ vel grˇi­ til fjalla og telur Steindˇr Steindˇrsson (1994) a­ ■ß hafi grˇ­urm÷rkin almennt veri­ a.m.k. Ý 400 – 600 m ß hßlendi landsins og vÝ­a hŠrri. Hann lei­ir a­ ■vÝ lÝkum a­ vÝ­a ß vestanver­um Sprengisandi hafi veri­ grˇi­ Ý 600 – 650 m hŠ­. Ůß telur hann a­ um landnßm hafi Va­lahei­i veri­ algrˇin Ý 600 – 700 m hŠ­ yfir sjˇ. Grˇ­urm÷rk ß Vestfj÷r­um hafa a­ hans mati breyst lÝti­, en ■ar eru hlÝ­ar vÝ­a lßgar og brattar. Hann telur a­ ßkve­in svŠ­i landsins hafi ßvallt veri­ lÝtt grˇin s.s. HofsafrÚtt nor­ur af Hofsj÷kli.

Fyrir um 500 ßrum var loftslag mun kaldara en n˙ er og ■ß huldi grˇ­ur um 48% landsins sem ■ř­ir a­ me­algrˇ­urm÷rk hafi veri­ um 500 m yfir sjˇ samkvŠmt Rannveigu Ëlafsdˇttur o.fl. 2001. Bjartmar Sveinbj÷rnsson o.fl. (1993) telja efri m÷rk samfellds grˇ­urs ß ═slandi n˙ Ý um 600 til 700 metra hŠ­ , Rannveig Ëlafsdˇttir o.fl. (2001) telja hŠstu n˙verandi grˇ­urm÷rk ═slands Ý um 700 m hŠ­ ß nor­austurhluta landsins.

SamkvŠmt t÷lvuspßm mun hitastig ß j÷r­inni hŠkka um 2 til 8░C nŠstu 100 ßrin (http://www.ipcc.ch/present/graphics/2001syr/ppt/05.23.ppt#1). Haraldur Ëlafsson (2005) telur a­ hitastig muni hŠkka ß ═slandi um 2 til 3 grß­ur nŠstu 100 ßrin. Hitinn mun hŠkka meira inn til landsins en vi­ str÷ndina og ˙rkoma kemur til me­ a­ aukast. Ef ■etta gengur eftir munu n˙verandi grˇ­urm÷rk ß ═slandi hŠkka verulega.