Val á innlendum og erlendum belgjurtategundum til landgræðslu

HöfundurÚtgefandiÚtgáfuárÚtgáfustaður
Berglind Orradóttir, Áslaug Helgadóttir, Jón GuðmundssonRALA , BÍ, Bændaskólinn á Hvanneyri, Rannsóknastöð Skógræktar ríkisins, Tilraunastöð háskólans í meinafræði og Veiðimálastofnun 2000Reykjavík
RitÁrgangurTölublaðBls.
Búvísindi1327-41

gr-bu13-bo2.pdf

Frá vefstjóra: Greinina í heild sinni er að finna í pdf-skjalinu hér að ofan

YFIRLIT

Fylgst var með afdrifum og vexti íslenskra og erlendra belgjurtategunda í sjö tilraunum á árunum 1994–1998. Alls voru prófaðir 136 erfðahópar 24 tegunda, þar af eru 79 erfðahópar af 9 tegundum sem safnað var hér á landi. Tilraunastaðir voru þannig valdir að jarðvegur og veðurfar væri sem ólíkast. Ekki voru allir erfðahópar í öllum tilraunum. Plöntur voru metnar þrisvar hvert ár, vor, sumar og haust. Skráð voru meðal annars afföll, byrjun sprettu, þróttur, útbreiðsla, blómgunartími, blómmagn, fræþroski og fræmagn. Um og yfir 50% afföll voru í öllum tilraununum og voru þau meiri í erlendu erfðahópunum en þeim íslensku. Á grundvelli niðurstaðna úr tilraununum hafa verið valdir áhugaverðir erfðahópar til fræræktar sem nýta má síðar meir í landgræðslu. Um er að ræða nokkra íslenska erfðahópa af gullkolli, baunagrasi, fuglaertum, umfeðmingi og hvítsmára. Giljaflækju og mýraertur þarf að skoða nánar. Af erlendum uppruna hefur verið valinn norskur erfðahópur af blámjöltu (Astragalus norvegicus), einn erfðahópur af fjallalykkju (Hedysarum alpinum) frá Alaska og tveir norskir erfðahópar af maríuskó (Lotus corniculatus).

SUMMARY

Evaluation of indigenous and exotic perennial legumes for use in land reclamation in Iceland

Growth and survival of indigenous and exotic legume species was compared in seven experiments over the period 1994–1998. A total of 57 populations of 20 exotic species and 79 populations of 9 species collected in Iceland were included. Experimental sites provided different soil and climatic conditions. Not all populations were included in all experiments. Plants were evaluated three times a year in spring, mid-summer and autumn for survival, commencement and cessation of growth, vigour, vegetative spread, time and amount of flowering and seed yield. Survival was less than 50% in all experiments and exotic populations suffered greater losses than indigenous populations. Based on results obtained in the experiments a number of promising populations for land reclamation have been selected for seed production. These are Icelandic populations of Anthyllis vulneraria, Lathyrus japonicus, L. pratensis, Vicia cracca and Trifolium repens. Vicia sepium and Lathyrus palustris warrant a closer study. In addition, an Alaskan population of Hedysarum alpinum, one Norwegian population of Astragalus norvegicus and two of Lotus corniculatus have been selected.

Key words: ecotype selection, exotic legumes, genetic variation, indigenous legumes, land reclamation, marginal environment..


INNGANGUR

Áhugi á að nýta belgjurtir til landgræðslu hefur aukist verulega á undanförnum árum. Verið er að hverfa frá því að græða upp land með áburði, en í staðinn er lögð meiri áhersla á sjálfgræðslu lands og sjálfbæra ræktun. Belgjurtir gegna þar lykilhlutverki þar sem þær vinna nitur úr andrúmsloftinu með aðstoð rótarhnýðisbaktería. Alaskalúpína hefur verið notuð til landgræðslu með góðum árangri. Um ágæti hennar eru þó skiptar skoðanir þar sem hún getur lagt undir sig gróið land (Borgþór Magnússon, 1999) og myndar auk þess áberandi breiður í landslaginu. Alaskalúpína er innflutt tegund, en áhugi er vaxandi á að nýta innlendar tegundir til landgræðslu. Er það í samræmi við Ríósamninginn um líffræðilega fjölbreytni þar sem kveðið er á um varðveislu erfðabreytileika í náttúrulegum vistkerfum.

Á Íslandi eru fáar villtar belgjurtategundir og er engin þeirra nýtt í landgræðslu enn sem komið er. Árið 1992 var því komið á fót verkefni þar sem meginmarkmiðið var að kanna hvort hagnýta megi innlendar belgjurtir til landgræðslu. Verkefnið var þríþætt og hefur þegar verið skýrt frá fyrstu tveimur þáttum þess, söfnun íslenskra belgjurta og upplýsingum um vaxtarstaði þeirra (Berglind Orradóttir og Áslaug Helgadóttir, 1997). Í þriðja þætti verkefnisins var efniviðurinn metinn, mældur var erfðabreytileiki í erfðahópum tegundanna og vaxtarferill þeirra kannaður. Hér verður skýrt frá þeim þætti.

Þar sem villtar belgjurtategundir eru fáar á Íslandi var einnig ákveðið að finna áhugaverðar erlendar tegundir sem hér gætu þrifist og nota mætti til landgræðslu. Á Rannsóknastofnun landbúnaðarins var til heilmikill efniviður sem borist hafði með ýmsu móti. Farið hafði verið í söfnunarferðir til Alaska, Síberíu og Noregs (Jóhann Pálsson o.fl., 1992; Óli Valur Hansson og Brynjólfur Jónsson, 1995; Halldór Sverrisson, Jón Guðmundsson og Jón Kr. Arnarson, óbirt gögn), auk þess sem fræ hafði borist víða að frá erlendum stofnunum og einstaklingum. Allur þessi efniviður var metinn samhliða íslenska efniviðnum.