Rofhra­i mŠldur

H÷fundur┌tgefandi┌tgßfußr┌tgßfusta­ur
Sturla Fri­rikssonB˙na­arfÚlag ═slands, BŠndaskˇlinn ß Hvanneyri, Rannsˇknastofnun landb˙na­arins, Rannsˇknast÷­ SkˇgrŠktar rÝkisins, Tilraunast÷­ hßskˇlans Ý meinafrŠ­i, Vei­imßlastofnun1988ReykjavÝk
Rit┴rgangurT÷lubla­Bls.
B˙vÝsindi13-10

gr-buv1-sf.PDF

Frß vefstjˇra: Greinina Ý heild sinni er a­ finna Ý pdf-skjalinu hÚr a­ ofan

YFIRLIT

Mikil grˇ­ur- og jar­vegsey­ing hefur or­i­ hÚr ß landi sÝ­astli­in 1100 ßr frß ■vÝ landnßm hˇfst. ┴ vegum Rannsˇknastofnunar landb˙na­arins hefur veri­ reynt a­ mŠla og lřsa hra­a ■essarar landey­ingar.

VÝ­a mß sjß rofab÷r­, til dŠmis efst Ý Landsveit og ß Rangßrv÷llum ■ar sem grˇnir bakkar standa eftir sem eyjar ß 3 til 4 m ■ykkri jar­vegsundirst÷­u en allt Ý kring er ÷rfoka melur.

Til ■ess a­ kanna uppblßsturshra­a ß ■essu landi voru tveir grˇnir bakkar mŠldir nßkvŠmlega ß ßrunum 1976 og 1987. Flatarmßl grˇ­ureyjanna minnka­i ß ■essu ellefu ßra tÝmabili um svipa­an fl÷t og vŠru ßrlega brotnir 16 cm af ÷llum j÷­rum bakkanna.

Me­ svipu­um ey­ingahra­a ß ÷llum grˇ­ursvŠ­um Ý sÝ­astli­in 1100 ßr hef­u a­ jafna­i ■urft a­ vera til 125 000 km af j÷­rum ef reikna­ er me­ ■vÝ a­ 20 000 km2 af grˇnu landi hafi ey­st frß landnßmstÝ­. Reynt er a­ gefa mynd af ■vÝ hvernig landey­ing ■rˇast.

Ey­ing jar­vegsja­ars er samt ekki eina ors÷k grˇ­urskemmda. Jar­vegurinn sem fřkur ˙r rofinu, skefur yfir nŠrliggjandi grˇ­ur, svÝ­ur hann og kŠfir ■ar til sß grˇ­ur ver­ur einnig undan a­ lßta.


SUMMARY

Erosion rate measured

Serious erosion has taken place in Iceland during the 1100 years of occupancy. Attempts were made to describe and measure the rate of erosion at various locations.

At an inland vegetated area in southern Iceland erosion has left remnants of the old grassland standing like islands on a 3 to 4 m thick soil pedestal surrounded by barren gravel subsoil.

To obtain more accurate estimates of wind erosion the area of two such islands was measured twice in 1976 and again in 1987 at an interval of eleven years. The islands decreased in area at an average rate that equalled a removal of 16 cm from the edge per year. If the rate of erosion was comparable during the last 1100 years there would have been 125 000 km of erosion fronts to allow for a loss of 20 000 km2 of vegetation. A model of an erosion progression is shown in figures 3 and 4.

The deterioration at the edge of the vegetated area, however, is not the only erosion process, as the released soil also blows away to scorch and smother nearby grassland, which in turn is also eventually destroyed.


INNGANGUR

SÚ liti­ yfir grˇ­urlendi ß ═slandi sjßst vÝ­a Ý ■vÝ au­ar skellur. ┴ mestu eldfjallasvŠ­um landsins, svo sem um mi­bik ■ess, eru rof sÚrstaklega ßberandi og ÷rfoka au­nir vÝ­ßttumeiri en annars sta­ar ß landinu. ┴ ■essum slˇ­um mß ß st÷ku sta­ finna grˇ­urtorfur Ý au­nunum, er ■vÝ e­lilegt a­ ßlÝta, a­ miki­ af hinum au­u berangurssvŠ­um Ý nŠsta nßgrenni hafi einhvern tÝma veri­ huli­ jar­vegi og grˇ­ri.

Um sum ■essara au­nasvŠ­a eru jafnvel til heimildir er benda til ■ess, a­ ■au hafi ß­ur veri­ klŠdd grˇ­ri. Mß til dŠmis vitna Ý ummŠli, sem vÝ­a koma fram Ý Jar­abˇk ┴rna Magn˙ssonar og Pßls VÝdalÝns (1913) ■ar sem ■eir geta um uppblßstur og sandßgang sem leggja jar­ir Ý ey­i Ý Landsveit og ß Rangßrv÷llum.

Margir hafa or­i­ vitni a­ ■vÝ a­ sjß land blßsa upp. Hafa athugulir menn rita­ um grˇ­urey­ingu fyrr ß tÝmum. Gagnmerk heimild um uppblßstur ß 19. ÷ld er grein Gu­mundar ┴rnasonar Ý M˙la, sem hann nefnir,Uppblßstur og ey­ing břla Ý Landsveit" (1958). Lřsir hann ey­ingu skˇga, sem voru ofarlega Ý Landsveit ß 19. ÷ld og nefndust Landskˇgar og telur hann skˇgana hafa ey­st ß fimmtÝu ßra tÝmabili fyrir 1882. ┴ sama tÝma fara ■arna margar jar­ir Ý ey­i af v÷ldum uppblßsturs og sandfoks. Ůessari landey­ingu lřsir einnig Jˇnas prestur Jˇnasson Ý ═safold 19. ßg˙st 1885 ß mj÷g greinagˇ­an hßtt og telur ■ar einnig, a­ ß fimmtÝu ßrum hafi ■essar kjarnmiklu sveitir ß Su­urlandi or­i­ a­ ,,blßsv÷rtu ÷skuflagi".

┴ okkar d÷gum mß einnig sjß, a­ sum rofab÷r­ stŠkka og grˇ­urtorfur ey­ast. Hins vegar er ekki kunnugt, a­ fylgst hafi veri­ ■a­ nßi­ me­ jar­vegs- og grˇ­urey­ingu ß ßkve­nu svŠ­i me­ beinum mŠlingum, a­ unnt hafi veri­ a­ sannprˇfa hra­a ßrlegrar grˇ­urey­ingar. Sumari­ 1976 var ß vegum Rannsˇknastofnunar landb˙na­arins leitast vi­ a­ mŠla uppblßsturshra­a ß rofab÷r­um.