Skˇgarkerfill – ßgeng jurtategund Ý Ýslenskri nßtt˙ru [veggspjald]

H÷fundur┌tgefandi┌tgßfußr┌tgßfusta­ur
Sigur­ur H. Magn˙sson, Ingvar Bj÷rnsson, Bjarni E. Gu­leifssonB═, Lbh═, L.r., S.r.2006ReykjavÝk
Rit┴rgangurT÷lubla­Bls.
FrŠ­a■ing landb˙na­arins2006410-415

95.pdf95-SHM.pdf
Greinin Ý heild sinni er Ý skjali 95 hÚr a­ ofan og veggspjaldi­ Ý hinu pdf-skjalinu.

Yfirlit

Skˇgarkerfill er ßgeng sveipjurt sem sennilega var flutt sem gar­planta til landsins og hefur brei­st ˙t ß ═slandi frß ■vÝ upp ˙r 1920. Skˇgarkerfill er vÝ­a slŠ­ingur Ý rˇtu­u landi, ■ˇ sÝst ß Su­austurlandi og brei­ist hann n˙ um landi­ Ý vegk÷ntum. Hann er yfirleitt einŠr e­a tvÝŠr (vetrareinŠr) og mˇ­urplantan deyr a­ lokinni blˇmgun, en nřjar pl÷ntur geta myndast me­ hli­arvexti ˙r brumum ß efsta hluta rˇtarinnar. FrŠ lifa yfirleitt bara einn vetur og ■vÝ safnast ekki mikill frŠfor­i Ý j÷r­u. Beit og slßttur geta haldi­ honum ni­ri, og honum mß ey­a me­ ˙­un. Endurtekin ˙­un me­ gj÷rey­ingarlyfinu Roundup snemma vors hefur reynst best.

Inngangur

┴gengar (e. invasive) eru ■Šr pl÷ntur nefndar sem ver­a rÝkjandi og geta eytt e­a ˙trřmt ■eim grˇ­ri sem fyrir er ß sta­num og ˇgna lÝffrŠ­ilegri fj÷lbreytni ß hinum nřja vaxtarsta­ (sjß t.d. http://www.iucn.org/themes/ssc/pubs/policy/invasivesEng.htm). Nokku­ hefur veri­ rŠtt um hŠttu ß a­ innfluttar og ßgengar pl÷ntutegundir geti reynst ska­legar Ýslenskri nßtt˙ru og er alaskal˙pÝnan oft nefnd sem dŠmi. Um ■etta eru skiptar sko­anir (A­alsteinn Sigurgeirsson 2005).

Skˇgarkerfill (Anthriscus sylvestris (L.) Hoffm.) er ßgeng tegund sem ß sÚr fremur stutta s÷gu hÚr ß landi. LÝklegt er a­ hann hafi veri­ fluttur hinga­ sem skrautjurt Ý gar­a ß fyrsta fjˇr­ungi sÝ­ustu aldar en hann var fyrst skrß­ur hÚr ßri­ 1927 (Ingimar Ëskarsson 1932). ═ seinni heimsstyrj÷ldinni var hann or­inn allalgengur Ý g÷r­um og vi­ herb˙­ir Ý ReykjavÝk og nßgrenni (Ingˇlfur DavÝ­sson 1967). Hann breiddist sÝ­an nokku­ hratt ˙t um land bŠ­i Ý ■Úttbřli og sveit og um 1950 ˇx hann vÝ­a um land (Ingˇlfur DavÝ­sson 1967). ┴ sÝ­ustu ßrum hefur kerfillinn brei­st enn meira ˙t og fundi­ sÚr b˙svŠ­i Ý g÷mlum l˙pÝnubrei­um, afl÷g­um t˙num, vegk÷ntum og ß grasi v÷xnum ßr- og lŠkjarb÷kkum (Ey■ˇr Einarsson 1997, H÷r­ur Kristinsson 1997, Borg■ˇr Magn˙sson o.fl. 2004). Hann myndar vÝ­a ■Úttar brei­ur sem eru mj÷g ßberandi snemmsumars ■egar hann er Ý blˇma. ١tt vistfrŠ­i skˇgarkerfils hafi lÝti­ veri­ ranns÷ku­ hÚr ß landi er ljˇst a­ hann hefur veruleg ßhrif ■ar sem hann nŠr a­ koma sÚr fyrir. Hann er hßvaxinn og ÷flugur Ý samkeppni vi­ lßgvaxnari tegundir og ry­ur ■vÝ m÷rgum ■eirra ˙r vegi. Svipa­a s÷gu er a­ segja Ý ÷­rum l÷ndum ■ar sem skˇgarkerfill hefur veri­ fluttur Ý nř heimkynni.

HÚr ver­ur skˇgarkerfli lřst stuttlega og ger­ grein fyrir lÝfsferli hans, kj÷rlendi og ßhrifum ß annan grˇ­ur og sagt frß a­fer­um sem nota­ar hafa veri­ erlendis til a­ halda honum Ý skefjum. Greint ver­ur frß a­ger­um Ý Eyjafir­i Ý ■eim tilgangi a­ hefta ˙tbrei­slu hans.