Þróun búfjárhalds og gróðurfars í Hvítársíðu og Hálsasveit

HöfundurÚtgefandiÚtgáfuárÚtgáfustaður
Anna Guðrún Þórhallsdóttir, Björn ÞorsteinssonBÍ, LbhÍ, L.r., S.r.2005Reykjavík
RitÁrgangurTölublaðBls.
Fræðaþing landbúnaðarins2005195-202

31.pdf
Sjá greinina í heild í pdf-skjalinu hér að ofan

Útdráttur

Raktir eru helstu þættir í þróun búfjárhalds á landinu frá upphafi og borið saman við þróun búfjárhalds á 5 bæjum í Hvítársíðu og Hálsasveit í Borgarfirði. Áhöfn jarðanna á 18. og 19. öld er borin saman við gamla jarðamatið og metið hvort áhöfnin sé í samræmi við það. Dregnar eru fram lýsingar á gróðurfari sveitanna frá 18. öld og þær bornar saman við gróðurfarið eins og það var kortlagt af Rala 1971. Gróðurkortið frá 1971 er síðan borið saman við gróðurfarið eins og það var metið árið 2001.

Inngangur

Við höfum fyrir okkur í dag land sem er víða einungis hálfgróið, sums staðar algróið og annarsstaðar nær bert. Oft á tíðum höfum við enga skýringu á af hverju svo háttar, af hverju mun meiri gróðurhula er á einum hluta fjallshlíðar en öðrum. Á Íslandi hefur beit og samspil beitar og veðurfars verið ráðandi um gróðurfar. Á köldum tímabilum hefur viðnám gróðursins verið minna og meiri hætta verið á gróðurskemmdum af völdum beitar. En bústofninn sveiflaðist lengi einnig með veðurfarinu, féll í köldum árum og fjölgaði er hlýnaði. Greining á búfjárfjölda og þar með beitarálagi á hverju tímabili með hliðsjón af veðurfari ætti að gefa vísbendingu um á hvaða tímabilum beitarálag hefur verið mikið og þar með hugsanlegar gróðurskemmdir. Einnig ætti samskonar greining á einstökum stöðum eða bæjum kannski að geta skýrt að nokkru það gróðurfar sem þar er að finna í dag.

Sá sem fer um Hálsasveit og Hvítársíðu í dag verður ljóst að gróðurfar innan sveitanna er mjög breytilegt. Gróskumiklir birkiskógar eru víða, en einnig eru þar berir melar og hlíð Hvítársíðu er mjög misvel gróin. Spurningin er hvort hægt sé að skýra að einhverju marki gróðurfarið í dag út frá beitarsögu einstakra jarða. Til dæmis eru teknir 5 bæir þar sem þróun bústofnsins er rakin og borin saman við gróðurfarið á jörðunum, fyrst eins og því er lýst 1709, þá á 7. áratug 20. aldar og aftur 2001.