Greinasafn: Áhrif sinubruna, sláttar og samkeppni á endurvöxt klófífu í láglendismýri [veggspjald]

Áhrif sinubruna, sláttar og samkeppni á endurvöxt klófífu í láglendismýri [veggspjald]


Höfundur	Útgefandi	Útgáfuár	Útgáfustaður
Björn Þorsteinsson, Anna Guðrún Þórhallsdóttir	BÍ, LBH, L.r., RALA, S.r.	2004	Reykjavík

Rit	Árgangur	Tölublað	Bls.
Fræðaþing landbúnaðarins	2004		276-279

Ath. veggspjaldið er í skjali 20 - hér að ofan og greinin eins og hún birtist í ritinu í hinu pdf-skjalinu

Útdráttur:

Endurvöxtur einstakra klófífusprota (Eriophorum angustifolium) var rannsakaður með klippingu sömu sprota á tveggja vikna fresti þar sem aðrir sprotar í kring voru slegnir burtu við hverja klippingu, brenndir burt að vori eða sinan látin halda sér. Endurvöxtur var marktækt minnstur í slegnu reitunum, en marktækt mestur í sinureitunum þrátt fyrir að dánartíðni sprota væri lang hæst í síðar nefndu reitunum. Niðurstöðurnar benda til þess að sláttur gróðurs umhverfis sprota, hafi neikvæðari áhrif á endurvöxt klófífusprota heldur en samkeppni af hálfu nágrannaplantna. Þessi áhrif má skýra með tengingu sprota með jarðrenglum þar sem óklipptir sprotar geta miðlað næringu til klipptra sprota.

Inngangur

Í fyrri rannsóknum á endurvexti úthagaplantna í láglendismýri á Hvanneyri (Björn Þorsteinsson og Anna Guðrún Þórhallsdóttir 2002) hefur komið fram að nærvera óskerts gróðurs í kring um klippta sprota mýrarstarar (Carex nigra) verki hamlandi á endurvöxt nema í upphafi sumars. Þannig má gera ráð fyrir að mýrastörin sé tegund sem þoli vel slátt eða beit. Þetta er í samræmi við ályktanir Steindórs Steindórssonar (1964), að þar sem brokflói sé sleginn að staðaldri eða ákaft beittur þá hörfi klófífan en t.d. starir sæki á. Viðbrögð klófífu við klippingu og/eða samkeppni af hálfu nágrannaplantna hefur hins vegar ekki áður verið könnuð sérstaklega.

Klippitilraunir eru oft notaðar til þess að skoða hvernig einstakar plöntur bregðast við tíðni og þéttleika beitar og tímasetningu beitar. Áhrif klippinga er þó ekki afmarkaður við klippimeðferðina eingöngu heldur koma aðrir þættir við sögu eins og samkeppnisaðstæður í nánasta umhverfi frá einstaklingum sömu tegundar eða einstaklingum annarra tegunda. Áhrif samkeppnisþáttarins hefur að öllu jöfnu verið talinn mikill. Í klassískri tilraun Muegglers (1972) með Agropyron spicatum, N-Amerískri grastegund sem þolir illa beit, komu fram mun meiri áhrif samkeppni en klippingar. Eru niðurstöður undirritaðra á áhrifum samkeppni og klippinga á mýrarstör í samræmi við þær niðurstöður (Björn Þorsteinsson og Anna Guðrún Þórhallsdóttir 2002). Þegar beitardýr bíta gróður í léttri beit velja þau gjarnan sprota einstakra tiltekinna tegunda á meðan aðrar tegundir eru frekar látnar óáreittar. Endurvöxtur beittra (klipptra) sprota getur orðið fyrir áhrifum óbitinna nágrannasprota með tvennu móti. Í fyrsta lagi, ef nágrannasprotarnir eru hlutar sömu plöntu og hinni klippti sproti (ramet tengdar með jarðstönglum), er líklegt að næringu sé þá miðlað frá óbeittum sprotum til þess beitta (þ.e. innan genetu). Í öðru lagi, séu óbitnir nágrannasprotar annarra tegunda, er líklegt að samkeppnisstaða þeirra tegunda hafi batnað í samanburði við þá bitnu, og nái þar með til sín hærri hlutdeild næringar í jarðvegi , lífsrými osfrv. Þekkt er að samkeppni milli tegunda kemur niður á vexti, blómgunartíðni og endurvaxtargetu samanborið við plöntur sem vaxa við takmarkaða samkeppni (Belsky 1986).

Markmið þessarar rannsóknar var að kanna áhrif minnkaðrar samkeppni á endurvöxt klófífu, þar sem sinan í næsta umhverfi mældra sprota hafði verið brennd burt eða allur gróður sleginn og borinn saman við ómeðhöndlaða reiti.

Efniviður og aðferðir

Rannsóknin fór fram á afgirtu mýrlendi 2,5 km suður af Hvanneyrarstað. Klófífa (Eriophorum angustifolium) og mýrastör (Carex nigra) eru meðal ríkjandi tegunda svæðisins.

Friðaðir voru 24 eins fermeters reitir með netbúri og klipptir sprotar merktir með galvaníseruðum vírbút búinn lykkju sem umlukti viðkomandi sprota, auk þess að bera númer. Fyrir hverja meðferð, sina, bruni eða sláttur, voru valin af handahófi 8 búr og í hverju búri voru merktir 10 sprotar. Aðferðin sem notuð var er svo nefnd “multible defoliation” aðferð, þar sem sömu sprotar eru klipptir með jöfnu millibili allt sumarið og endurvöxtur mældur fyrir viðkomandi tímabil. (Archer and Dietling 1984).

Sina var brennd, eða gróðurþekja slegin af viðkomandi reitum áður en merkjanlegur vöxtur hófst í mýrinni. Klipping sprota til endurvaxtarmælinga hófst 2. júní 2003 og var endurtekin 16. júní, 30. júní, 14. júlí, 29. júlí, 11. ágúst, 25. ágúst og 8. september. Í viðkomandi liðum tilraunarinnar voru reitirnir slegnir með rafmagnsklippum samtímis uppskeru til endurvaxtarmælingar þ.e. öll uppskera var fjarlægð af viðkomandi reit.

Endurvöxtur einstakra merkta sprota var klipptur af með skærum, settur í merkta smápoka fyrir hvern sprota og veginn á rannsóknastofu með nákvæmnisvog (mg). Auk þess að vega hvern sprota var blaðafjöldi hvers sprota talinn og lengsta blað hvers sprota lengdarmælt (cm). Marktækni gagnanna var reiknuð í tölfræðiforritinu Minitab og notað ANOVA general linear model.

Niðurstöður og umræður

1.mynd sýnir endurvöxt klófífu sumarið 2003 á Hvanneyri. Marktækur munur (P=0,000) er milli meðferða fyrstu þrjár uppskerutímana, en er horfinn á seinni uppskerutímum. Munur á heildaruppskerumagni mismunandi meðferða var einnig marktækur (P=0.000), þar sem mest heildaruppskera fékkst af sprotum í sinureitum, og minnst uppskera fékkst af sprotum í þeim reitum sem voru slegnir. Munur klófífu og mýrarstarar í viðbragði við klippingu styður þá almennu sýn sem Steindór Steindórsson (1964) hefur á samkeppni þessara tegunda þar sem slegið er eða mjög mikið beitt að staðaldri, þá hopi klófífan. Klófífa er mjög lítið eftirsótt af sauðfé til beitar (Thorhallsdottir og Thorsteinsson 1993), og hross virðast einnig sneiða hjá klófífu (óbirt gögn AGÞ).

Þar sem létt er í högum er því klófífan almennt mjög lítið bitin, en mýrarstörin mun fremur. Klófífan nýtur því góðs af léttri beit en þar sem hún virðist þola illa klippingar lætur hún undan síga þegar þéttar er í högum. Niðurstöðurnar benda þannig til þess að klippitilraun sem þessi geti gefið mælikvarða á frammistöðu tegundar við beitar eða uppskeruálag.

1. mynd. Endurvöxtur klófífusprota sumarið 2003 á Hvanneyri. Fyrir hvern punkt er n=80, lóðrétt strik sýna meðafrávik

2. mynd. Dánartíðni klófífusprota í klippitilraun á Hvanneyri sumarið 2003

Þegar líður á sumarið hækkar dánartíðni sprota klófífunnar til muna og er marktækt lang mest í óslegnum (sinu-) reitum eftir fjórðu uppskeru (mynd 2 – P = 0,000). Þetta bendir til þess að klófífusprotar þoli sérlega illa skyggingar. Í samræmi við þetta er þéttleiki grænna vöxtulegra klófífusprota venjulega mjög rýr í þéttum sinuflóka. Þar verður uppskera af flatareiningu mjög lítil þó að vöxtur einstakra sprota geti verið mikill.

Rannsóknir á stinnastör hafa sýnt að tilflutningur næringarefna frá einum sprota til annars með jarðrenglum sé mikilvægur þáttur í næringarbúskap stinnastarar, sérstaklega við áföll eins og klippingar eða við myndun blóma. (Jonsdottir og Callahan 1989). Tengsl eru einnig á milli sprota með jarðrenglum hjá mýrastör og klófífu (Rannveig Thoroddsen munnl uppl.). Niðurstöðurnar benda til þess að fyrir endurvöxt klófífu þá skipir meiru máli - óskertir nágrannasprotar innan genetu sem miðla næringu til til sprotans í endurvexti, heldur en brottnám nágrannasprota (sömu og annarra tegunda) sem keppa um næringu ljós og lífsrými. Í ljósi fyrri niðurstaðna með mýrastör (Björn Þorsteinsson og Anna Guðrún Þórhallsdóttir 2002) virðist þessi gerð af næringarmiðlun skipta minna máli fyrir þá tegund.

Heimildir:

Archer S, Detling JK, 1984. The effects of defoliation and competition on regrowth of tillers og two North American mixed-grass prarie graminoids. Oikos 43,351-357.

Belsky AJ, 1986. Does herbivory benefit plants? A review of the evidence. The American Naturalist. 127:6, 870-892.

Björn Þorsteinsson og Anna Guðrún Þórhallsdóttir 2002. Áhrif samkeppni í sverði og uppskerutíðni á endurvöxt, sykru og próteininnihald mýrastarar (Carex nigra) á láglendismýri.

Jonsdottir IJ, Callaghan TV, 1989: Localized defoliation stress and the movement of 14C-photoassimilates between tillers of Carex bigelowi. Oikos 54:211-219.

Muegger, WF, 1972. Influence of competition on the response of bluebunch whetgrass to clipping. J. Range Manage. 25:88-92

Steindór Steindórsson 1964. Gróður á Íslandi. Almenna bókafélagið

Thorhallsdottir AG, Thorsteinsson I, 1993. Behavior and plant selection. Búvísindi, Icel. Agr. Sci. 7:59-77.