Behaviour and plant selection

HöfundurÚtgefandiÚtgáfuárÚtgáfustađur
Anna Guđrún Ţórhallsdóttir, Ingvi ŢorsteinssonRannsóknastofnun landbúnađarins, Búnađarfélag Íslands, Bćndaskólinn á Hvanneyri, Rannsóknastöđ Skógrćktar ríkisins, Tilraunastöđ háskólans í meinafrćđi og Veiđimálastofnun 1993Reykjavík
RitÁrgangurTölublađBls.
Búvísindi759-77

gr-bu7-agth.PDF

Frá vefstjóra: Greinin í heild er í pdf-skjalinu hér ađ ofan.

SUMMARY

The average Icelandic sheep learns initially from its mother what to graze on a cultivated pasture. In early summer it is driven on to native pastures with many different new plants. Here it follows its mothers grazing behaviour. At dawn it moves from its camping place into mires and semi-wet areas, grazing grasses, Salix spp. and Carex spp. until late afternoon. Before dusk it moves into drier areas, heather and moss ridges were it grazes grasses and forbs until dusk. During the light nights of summer it grazes in short bouts throughout the 24 hours. Later in the summer, when the nights are getting darker, it rests during the dark hours, starting grazing at sunrise and stopping at sunset. In fall, when nights are longer, it grazes for a short time during the middle of the night. In the fall it also grazes in the fens during the day, Carex spp. and Calamagrostis neglecta. At night it grazes Vaccinium uliginosum in the drier areas. Its average grazing time during the summer is 10 hours and 45 min.
Key words: behaviour, extrusa samples, grazing, plant selection, rumen samples.

YFIRLIT

Atferli og plöntuval sauđfjár

Í fyrsta hluta greinarinnar er greint frá íslenskum rannsóknum á plöntuvali sauđfjár sem fram fóru á árunum 1963–1982. Í öđrum hluta er greint frá rannsóknum á beitaratferli sauđfjár á afrétti sumariđ 1982. Í síđasta hluta greinarinnar er fjallađ um ţćr kenningar sem uppi eru um fćđuval og hvernig hćgt er ađ skýra niđurstöđur íslensku rannsóknanna međ tilvísun í hinar ýmsu kenningar.

Niđurstöđur plöntuvalsrannsóknanna eru sýndar í 1.–4. töflu og á 1.–16. mynd. Rannsóknirnar leiddu í ljós ađ plöntuval var verulega háđ ţví hvađa plöntutegundir voru í bođi á hverjum stađ og tíma. Einnig kom í ljós allverulegur munur á plöntuvali einstakra kinda. Ţrátt fyrir töluverđan breyti-leika eru niđurstöđur plöntuvalsrannsóknanna frá mismunandi stöđum og tímum í meginatriđum samhljóđa. Innan viđ tíu plöntutegundir eru alltaf bitnar í miklum mćli ţar sem ţćr er ađ finna. Ţćr eru vinglar (Festuca sp.), língresi (Agrosis sp.), sveifgrös (Poa sp.), hálmgresi (Calamagrostis neglecta), stinnastör (Carex bigelowii), grávíđir (Salix callicarpea), kornsúra (Polygonum viviparum), möđrur (Galium sp.) og elftingar (Equisetum sp.). Ţar eđ einhverjar ţessarra tegunda er ađ finna í flestum gróđurlendum landsins eru ţćr ađalfćđa fjárins sumar og haust. Á veturna fá ýmsar trjákenndari tegundir aukiđ vćgi í beitinni.

Rannsóknir á beitarferli sauđfjár voru fólgnar í ţví ađ skrá hve mikinn og hvađa tíma sólarhringsins féđ notađi til beitar, gangs og hvíldar og hvađa gróđurlendi voru notuđ til hverra athafna. Niđurstöđur benda til ađ beitartíđni og lengd beitartímans sé háđ daglengd. Međan nćtur eru bjartar bítur féđ oft og allan sólarhringinn, en stutt í einu. Síđla sumars bítur ţađ frá sólarupprás til sólseturs en hvílist međan dimmt er. Ađ haustinu, er daginn tekur mjög ađ stytta, kemur fram stutt beitarlota á nćturnar.
Beitaratferliđ virđist einnig breytast frá morgni til kvölds. Viđ sólarupprás flytur féđ sig í votlendi, mýrar og hálfdeigjur ţar sem ţađ bítur fram eftir degi međ styttri hléum. Fyrri hluta sumars er lengsta beitarhléiđ nálćgt hádegi. Síđari hluta dags fer féđ ađ flytja sig á ţurrlendi ţar sem ţađ bítur fram eftir kvöldi, eđa ađ sólsetri, og hvílist ţar til í dögun ađ ţađ flytur sig á ný í votlendiđ.

Međ tilvísun til hins mikla breytileika sem fram kom í rannsóknunum milli einstaklinga á beit á sama stađ og tíma eru fćrđ rök fyrir ţví ađ plöntuval sé ađ miklu leyti lćrt atferli.


INTRODUCTION

Icelandic rangelands have been used for grazing since the time of settlement 1100 years ago. During this time, the rangeland has changed from extensive birch forests to less productive dry heathlands, mires and gravel ridges with little vegetative cover. These enor-mous vegetation changes can be assigned to a colder climate, unstable volcanic soils and the general activity of man. There is, however, little doubt that the grazing animal has been one of the main driving forces for these changes to occur.

Unlike the past, today very little winter grazing takes place by sheep, and grazing pressure on the native range is only for about three months in midsummer.
During these months, sheep roam freely over extensive areas of complex vegetation mosaics, often following the snow melt to higher areas as the summer progresses.

Because of the extensive summer ranges, detailed studies on plant selection and grazing behaviour must either restrict the animals with fencing or use methods adapted from wildlife studies. In the studies described below, both approaches have been taken.