Greinasafn: Post-settlement history of Icelandic forests

Post-settlement history of Icelandic forests


Höfundur	Útgefandi	Útgáfuár	Útgáfustaður
Hörður Kristinsson	Bændasamtök Íslands, Bændaskólinn á Hvanneyri, Rannsóknastofnun landbúnaðarins, Rannsóknastöð Skógræktar ríkisins, Tilraunastöð háskólans í meinafræði, Veiðimálastofnun	1995	Reykjavík

Rit	Árgangur	Tölublað	Bls.
Búvísindi		9	31-35

SUMMARY

A short review is given on the history of Icelandic woodlands based on historic data from different periods, and the experience with vegetation in different regions of the country today and its relation to climate. It is evaluated which areas were probably woodless at the settlement, and the theory about the word "heiði" in place names set forth by Steindór Steindórsson is discussed. The frequent presence of names ending with "-heiði" almost down to the sea level in some extremely oceanic regions, is explained by these same regions being woodless heathland at the time when the names were formed. The old sagas indicate that the first settlers spent a lot of time clearing woodlands, and it is described how the wood was used for buildings, as fuel and to make charcoal. After the wood had been used up in densely populated areas, it had to be transported from more remote regions. At last the inhabitants had to tear up brushwood and dwarfshrubs to obtain sufficient heating material essential for surviving in Iceland. Free grazing everywhere prevented the natural regeneration of the woodlands.

Key words: birch woodlands, forest degeneration, anthropogenic effects.

YFIRLIT

Saga íslenskra skóga eftir landnám

Stutt yfirlit er gefið yfir sögu íslenzkra skóga, stutt af sögulegum heimildum frá mismunandi tímum og reynslu af gróðri landsins eins og hann er í dag við mismunandi loftslag í hinum ýmsu landshlutum. Reynt er að varpa ljósi á hvernig skilja beri orð Ara fróða og hvar skóglaust hafi verið um landnám, með tilvitnun í sögulegar heimildir. Vísað er í hugmyndir Steindórs Steindórssonar um merkingu orðsins heiði til forna. Þær gefa vísbendingu um að skóglaus svæði hafi verið niður að sjávarmáli á útskögum þar sem úthafsvindar næða óheftir. Fornsögur gefa til kynna að landnámsmenn hafi varið miklu af tíma sínum til skógarhöggs. Gerð er grein fyrir hvernig viðurinn var notaður til bygginga, eldiviðar og viðarkolagerðar fram eftir öldum. Viðurinn gekk fyrst til þurrðar þar sem þéttbýlast var og mest umsvif en var síðar sóttur langar leiðir til fjarlægari staða. Að lokum neyddist fólk til að rífa upp hrís og lyng þegar ekki var annað að hafa til eldiviðar. Sú staðreynd að sauðfé lék lausum hala um allt landið til beitar kom í veg fyrir náttúrlega endurnýjun skógarins.